JOY

«Tasdiqlayman»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I.Mamajanov
________________________
«____»________________ 2025-yil

 

Matn lingvistikasi

fani boʻyicha sillabus

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja magistratura Taʼlim yoʻnalishi 70230101-Lingvistika (roman-german tillari) 
Oʻqish davomiyligi (yil) 2 Kursi 1
Semestr 1-semestr
Fan nomi Matn lingvistikasi Fan kodi MLING1106
Taʼlim shakli kunduzgi Fan turi majburiy
Fan tili oʻzbek Modulning davomiyligi 15 hafta
Taʼlim tili oʻzbek
Fanga ajratilgan kredit ECTS:    6    Baholash shakli JB: amaliy topshiriqlar
OI: test
YI: yozma
Ajratilgan akademik soat hajmi 180 Auditoriya soatlari taqsimoti maʼr amal
72
(aud) 		108
(must)		 24 48

2. Fan maqsadi

magistrantlarda matn lingvistikasi metodologik printsiplari, tamoyillari, bazaviy muammolari va asosiy tushunchalari boʻyicha mutaxassislik profiliga mos ilmiy bilim, koʻnikma va malakalami shakllantirish va takomillashtirish hamda matn lingvistikaci sohasida ilmiy tadqiqot olib borish koʻnikmalarini rivojlantirish.

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

1. Tilshunoslik (TILSHI 1104)

2. Amaliy grammatika va fonetika (AGF 11-210)

3. Til aspektlarini oʻqitish amaliyoti (TAA2406)

4. Taʼlim natijalari

Fanni oʻzlashtirish davomida talaba:

4.1. Bilimlar jihatidan:

  • fanning shakllanishi va rivojlanish tarixi. Matn lingvistikasining boshqa fanlar bilan uzviy bogʻliqligini oʻrgangan boʻlilshlari kerak;
  • matn tushunchasi. Matnning asosiy xususiyatlari. Matnga turli yondashuvlar va matn lingvistikatikasining yetakchi kontseptsiyalari haqida bilimlarga ega boʻlishi kerak;
  • matn lingvistikadagi yetakchi kontsepsiyalar. Matn chegarasi muammosi kabi bilimlarga ega boʻlishi kerak;
  • mikro va makromatn. matn grammatikasi va uning tadqiqot obyektlari va vazifalari. Matn semantikasi va uning tadqiqot muammolari kabi bilimlarga ega boʻlishlari kerakni bilishi kerak

4.2. Malaka jihatidan:

4.3. Koʻnikma jihatidan:

  • matn kategoriyalarining klassifikatsiyasi. Matn kategoriyalari: modallik kategoriyalari, matn yaxlitligi va tugallanganligi haqida bilimga ega boʻlishlari kerak ;
  • badiiy matnning asosiy xususiyatlari: badiiylik, stilistik vositalaming qoʻllanishi, ;
  • taʼsirchanlik. Badiiy matnning vazifalari bilishi kerak ;
  • mashgʻulot jarayonida oʻzining va boshqalarning ishlarini baholay oladi ;
  • taʼlim jarayonida oʻrgangan bilimlarini kelajakdagi faoliyatida tadbiq eta oladi koʻnikmaga ega boʻlishi kerak

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va reja soatlar hajmi Pos
1 Kirish 
  1. Matn tushunchasining umumiy taʼrifi
  2. Tilshunoslikda matnni oʻrganish zaruriyati
  3. Matnning dastlabki tadqiqi
  4. Adabiyotshunoslik va stilistikada matnga yondashuvlar
  5. Tilshunoslikda gap markaziy birlik sifatida qaralishi
  6. Matn lingvistikasi shakllanishi A. XX asr oʻrtalarida matn tilshunoslik obyekti sifatida B. Gʻarb tilshunosligida (Harris, Halliday, Hasan, de Beaugrande, Dressler) yondashuvlar C. Rus tilshunosligida (Lotman, Galperin, Moskalskaya) tadqiqotlar
  7. Matnning nazariy muammolari
 2

1

2 Matn tushunchasi 
  1. Matnning taʼrifi va mohiyati
  2. Matnning tuzilishi
  3. Matnning asosiy belgilar
  4. Matnning vazifalari
  5. Matn turlari
  6. Matn va kontekst
  7. Matnning vazifalari
 2

2

3 Matn grammatikasi va matn semantikasi 
  1. I. Matn grammatikasi tushunchasi: 1. Matn grammatikasining predmeti va vazifasi 2. Matn grammatikasi va gap grammatikasi oʻrtasidagi farq 3. Matn birliklari va ularning grammatik xususiyatlari a) gaplararo bogʻlanish vositalari (anashtik vositalar, koʻrsatkichlar, bogʻlovchilar); b) koheziya (grammatik va leksik bogʻliqlik)
  2. II. Matn semantikasi tushunchasi: 1. Matnning semantik yaxlitligi 2. Semantik bogʻlanish turlari: a) sinonimiya, antonimiya, giponimiya asosidagi bogʻlanishlar; b) tematik va izchil bogʻliqlik. 3. Kontekst va implicatura tushunchalari. 4. Matnning pragmatik va semantik darajalari
  3. III. Matn grammatikasi va semantikasi oʻzaro aloqasi: 1. Grammatik vositalarning semantik yuklamasi 2. Matnning izchilligi va yaxlitligi: grammatik va semantik yondashuv 3. Nutq uslubi va matn tipiga koʻra grammatik-semantik xususiyatlar
 2

3

4 Matn stilistikasi 
  1. Matn stilistikasi tushunchasi: 1) matn stilistikasi nima? 2) matn stilistikasining predmeti va oʻrni; 3) matn stilistikasi va umumiy stilistika oʻrtasidagi farq
  2. Matnning uslubiy xususiyatlari: 1) uslubiy qatlamlar: fonetik, leksik, grammatik, sintaktik; 2) matnda uslubiy vositalardan foydalanish; 3) islubiy maqsad va uslubiy taʼsir
  3. Matn va funksional uslublar: 1) badiiy uslub; 2) ilmiy uslub; 3) rasmiy-idoraviy uslub; 4) publitsistik uslub; 5) ogʻzaki nutq (soʻzlashuv) uslubi
  4. Matnning stilistik yaxlitligi: 1) uslubiy izchillik; 2) til vositalarining stilistik uygʻunligi; 3) adabiy til meʼyorlariga rioya
  5. Stilistik figura va troplar: 1) metafora, metonimiya, epitet, ironiya va boshqalar; 2) ularning matndagi stilistik funksiyasi
  6. Matn stilistikasining amaliy jihatlari: 1) matn tahlilida stilistik yondashuv; 2) matn muallifi va stilistik tanlov; 3) adabiy va notiqlik uslublarining solishtirma tahlili
 2

4

5 Matn tipologiyasi 
  1. Matn tipologiyasi tushunchasi: 1) matn tipologiyasi nima? 2) matnlarni tasniflashning zaruriyati; 3) matn tipologiyasining tilshunoslikdagi oʻrni
  2. Matnni tasniflash mezonlari: 1) kommunikativ maqsadga koʻra; 2) mavzuga koʻra; 3) uslubga koʻra; 4) tuzilishiga (strukturasi) koʻra; 5) matnning ifoda shakliga (yozma/ogʻzaki) koʻra
  3. Matnlarning asosiy tiplari: 1) hikoya (narrativ) matnlar; 2) voqealarni izchil bayon qilish; 3) tavsiflovchi (deskriptiv) matnlar; 4) obyekt yoki hodisaning belgilari, holatini tasvirlash; 5) izohlovchi (ekspozitiv) matnlar; 6) maʼlumot berish, tushuntirish; 7) dalillovchi (argumentativ) matnlar; 8) fikr bildirish, asoslash; 9) buyruq/koʻrsatma (preskriptiv) matnlar; 10) koʻrsatma, qonun, qoida bayoni
  4. Matn tiplari va funksional uslublar oʻrtasidagi bogʻliqlik: 1) har bir uslubga mos matn tiplari; 2) matn turining tanlanishi va uslubiy moslik
  5. Aralash matnlar: 1) bir matnda bir nechta matn tipi qoʻllanilishi; 2) aralashlikning funksional ahamiyati
  6. Matn tipologiyasining amaliy qoʻllanilishi: 1) matn tahlilida tipologik yondashuv; 2) oʻquv matnlarini tanlash va tahlil qilish; 3) matn yaratishda tipologik bilimdan foydalanish
 2

5

6 Matn va uning asosiy kategoriyalari 
  1. Matn tushunchasi: 1) matnning taʼrifi; 2) matnning asosiy belgilari (yaxlitlik, izchillik, bogʻliqlik); 3) matn va nutq oʻrtasidagi farq
  2. Matn kategoriyalari haqida umumiy tushuncha: 1) kategoriya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi oʻrni; 2) matn kategoriyalari qanday aniqlanadi
  3. Matnning asosiy kategoriyalari: 1) yaxlitlik (целостность / koherensiya): a) matndagi mazmuniy butunlik; b) mavzu birligi. 2) izchillik (связность / koheziya): a) matndagi grammatika va leksika vositalari orqali bogʻlanish; b) gaplar va fikrlar orasidagi mantiqiy ketma-ketlik. 3) axborotlik (informativlik): a) matnda qanday yangi maʼlumotlar bayon etiladi; b) axborot darajasi. 4) maqsadga yoʻnaltirilganlik (intensionallik) a) muallif niyati, matnning kommunikativ vazifasi: 5) intertekstualik (intertekstualnost): a) matnlararo aloqalar va havolalar; b) iqtiboslar, kinoya, alluziyalar orqali ifoda. 6) qabul qilinuvchanlik (resepiyentlik): a) matnning oʻquvchi (yoki tinglovchi) tomonidan qabul qilinishga moʻljallanganligi
  4. Matn kategoriyalarining oʻzaro bogʻliqligi: a) kategoriyalar bir-birini toʻldirishi va uygʻunligi; b) matn yaxlitligiga erishishda har bir kategoriya roli
  5. Matn tahlilida kategoriyalarning qoʻllanilishi: a) amaliy tahlil: badiiy yoki publitsistik matn asosida; b) har bir kategoriya boʻyicha tahlil qilish
 2

6

7 Badiiy matn va uning asosiy xususiyatlari 
  1. Badiiy matn tushunchasi
  2. Badiiy matnning tuzilishi
  3. Badiiy matnning asosiy xususiyatlari
  4. Badiiy matnning funksiyalari
  5. Badiiy matnning janrga xos xususiyatlar
  6. Badiiy matnni tahlil qilish mezonlari
 2

7

8 Badiiy matn va uning asosiy kategoriyalari 
  1. Matn kategoriyalari haqida umumiy maʼlumot
  2. Badiiy matnning asosiy kategoriyalari
  3. Badiiy matn kategoriyalarining oʻzaro bogʻliqligi
 2

8

9 Intertekstuallik kategoriyasi 
  1. Intertekstualik tushunchasi
  2. Intertekstualikning turlari. Intertekstualikning turlari
  3. Intertekstualik vositalari
  4. Intertekstualikning funksiyalari
  5. Intertekstualik va matn kategoriyalari
 2

9

10 Matn lingvistikasi va kommunikativ tilshunoslik. Matnning kommunikativ mohiyati 
  1. Matn lingvistikasi tushunchasi
  2. Matnning lingvistik tuzilishi
  3. Matnning lingvistik kategoriyalari
  4. Kommunikativ tilshunoslik tushunchasi
  5. Matn va kommunikativ vaziyat
  6. Matn lingvistikasi va kommunikativ tilshunoslik oʻzaro bogʻliqligi
 2

10

11 Matn lingvistikasi lingvopragmatik jihatlari. Matn pragmatikasi 
  1. Kirish 1) matn lingvistikasi tushunchasi; 2) lingvopragmatika nima? 3) matn lingvistikasi va lingvopragmatikaning bogʻliqligi
  2. Lingvopragmatik yondashuv asoslari
  3. Matnda pragmatik aspektlar
  4. Matnning lingvistik vositalari va pragmatik funksiyalari
  5. Matnning pragmatik strukturasi
  6. Lingvopragmatik tahlil metodlari
 2

11

12 Matn Iingvistikasining kognitiv aspekti 
  1. Kognitiv tilshunoslik va matn
  2. Matnning kognitiv xususiyatlari
  3. Matn tuzilishida kognitiv mexanizmlar
  4. Matnda konseptual tuzilma
  5. Kognitiv asosda matnni tahlil qilish
  6. Kognitiv yondashuvning kommunikativ ahamiyati
 2

12

Jami 24

5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni

№ Mavzu va reja soatlar hajmi Pos
1 Matn lingvistikasi faniga kirish. 
  1. Matn tushunchasining umumiy taʼrifi
  2. Tilshunoslikda matnni oʻrganish zaruriyati
  3. Matnning dastlabki tadqiqi
  4. Adabiyotshunoslik va stilistikada matnga yondashuvlar
  5. Tilshunoslikda gap markaziy birlik sifatida qaralishi
  6. Matn lingvistikasi shakllanishi a. XX asr oʻrtalarida matn tilshunoslik obyekti sifatida b. Gʻarb tilshunosligida (Harris, Halliday, Hasan, de Beaugrande, Dressler) yondashuvlar c. Rus tilshunosligida (Lotman, Galperin, Moskalskaya) tadqiqotlar
  7. Matnning nazariy muammolari
 2

1

2 Matn tushunchasi. 
  1. Matnning taʼrifi va mohiyati
  2. Matnning tuzilishi
  3. Matnning asosiy belgilar
  4. Matnning vazifalari
  5. Matn turlari
  6. Matn va kontekst
  7. Matnning vazifalari
 2

2

3 Matn grammatikasi va matn semantikasi. 
  1. I. Matn grammatikasi tushunchasi: 1. Matn grammatikasining predmeti va vazifasi 2. Matn grammatikasi va gap grammatikasi oʻrtasidagi farq 3. Matn birliklari va ularning grammatik xususiyatlari a) gaplararo bogʻlanish vositalari (anashtik vositalar, koʻrsatkichlar, bogʻlovchilar); b) koheziya (grammatik va leksik bogʻliqlik)
  2. II. Matn semantikasi tushunchasi: 1. Matnning semantik yaxlitligi 2. Semantik bogʻlanish turlari: a) sinonimiya, antonimiya, giponimiya asosidagi bogʻlanishlar; b) tematik va izchil bogʻliqlik. 3. Kontekst va implicatura tushunchalari 4. Matnning pragmatik va semantik darajalari
  3. III. Matn grammatikasi va semantikasi oʻzaro aloqasi: 1. Grammatik vositalarning semantik yuklamasi 2. Matnning izchilligi va yaxlitligi: grammatik va semantik yondashuv 3. Nutq uslubi va matn tipiga koʻra grammatik-semantik xususiyatlar
 2

3

4 Matn stilistikasi. Matnni lingvostatistik usullarda oʻrganish. 
  1. Matn stilistikasi tushunchasi: 1) matn stilistikasi nima? 2) matn stilistikasining predmeti va oʻrni; 3) matn stilistikasi va umumiy stilistika oʻrtasidagi farq
  2. Matnning uslubiy xususiyatlari: 1) uslubiy qatlamlar: fonetik, leksik, grammatik, sintaktik; 2) matnda uslubiy vositalardan foydalanish; 3) islubiy maqsad va uslubiy taʼsir
  3. Matn va funksional uslublar: 1) badiiy uslub; 2) ilmiy uslub; 3) rasmiy-idoraviy uslub; 4) publitsistik uslub; 5) ogʻzaki nutq (soʻzlashuv) uslubi
  4. Matnning stilistik yaxlitligi: 1) uslubiy izchillik; 2) til vositalarining stilistik uygʻunligi; 3) adabiy til meʼyorlariga rioya
  5. Stilistik figura va troplar: 1) metafora, metonimiya, epitet, ironiya va boshqalar; 2) ularning matndagi stilistik funksiyasi
  6. Matn stilistikasining amaliy jihatlari: 1) matn tahlilida stilistik yondashuv; 2) matn muallifi va stilistik tanlov; 3) adabiy va notiqlik uslublarining solishtirma tahlili
 2

4

5 Matn tipologiyasi. 
  1. Matn tipologiyasi tushunchasi: 1) matn tipologiyasi nima? 2) matnlarni tasniflashning zaruriyati; 3) matn tipologiyasining tilshunoslikdagi oʻrni
  2. Matnni tasniflash mezonlari: 1) kommunikativ maqsadga koʻra; 2) mavzuga koʻra; 3) uslubga koʻra; 4) tuzilishiga (strukturasi) koʻra; 5) matnning ifoda shakliga (yozma/ogʻzaki) koʻra
  3. Matnlarning asosiy tiplari: 1) hikoya (narrativ) matnlar; 2) voqealarni izchil bayon qilish; 3) tavsiflovchi (deskriptiv) matnlar; 4) obyekt yoki hodisaning belgilari, holatini tasvirlash; 5) izohlovchi (ekspozitiv) matnlar; 6) maʼlumot berish, tushuntirish; 7) dalillovchi (argumentativ) matnlar; 8) fikr bildirish, asoslash; 9) buyruq/koʻrsatma (preskriptiv) matnlar; 10) koʻrsatma, qonun, qoida bayoni
  4. Matn tiplari va funksional uslublar oʻrtasidagi bogʻliqlik: 1) har bir uslubga mos matn tiplari; 2) matn turining tanlanishi va uslubiy moslik
  5. Aralash matnlar: 1) bir matnda bir nechta matn tipi qoʻllanilishi; 2) aralashlikning funksional ahamiyati
  6. Matn tipologiyasining amaliy qoʻllanilishi: 1) matn tahlilida tipologik yondashuv; 2) oʻquv matnlarini tanlash va tahlil qilish; 3) matn yaratishda tipologik bilimdan foydalanish
 2

5

6 Matn va uning asosiy kategoriyalari. 
  1. Matn tushunchasi: 1) matnning taʼrifi; 2) matnning asosiy belgilari (yaxlitlik, izchillik, bogʻliqlik); 3) matn va nutq oʻrtasidagi farq
  2. Matn kategoriyalari haqida umumiy tushuncha: 1) kategoriya tushunchasi va uning tilshunoslikdagi oʻrni; 2) matn kategoriyalari qanday aniqlanadi
  3. Matnning asosiy kategoriyalari: 1) yaxlitlik (целостность / koherensiya): a) matndagi mazmuniy butunlik; b) mavzu birligi. 2) izchillik (связность / koheziya): a) matndagi grammatika va leksika vositalari orqali bogʻlanish; b) gaplar va fikrlar orasidagi mantiqiy ketma-ketlik. 3) axborotlik (informativlik): a) matnda qanday yangi maʼlumotlar bayon etiladi; b) axborot darajasi. 4) maqsadga yoʻnaltirilganlik (intensionallik) a) muallif niyati, matnning kommunikativ vazifasi: 5) intertekstualik (intertekstualnost): a) matnlararo aloqalar va havolalar; b) iqtiboslar, kinoya, alluziyalar orqali ifoda. 6) qabul qilinuvchanlik (resepiyentlik): a) matnning oʻquvchi (yoki tinglovchi) tomonidan qabul qilinishga moʻljallanganligi
  4. Matn kategoriyalarining oʻzaro bogʻliqligi: a) kategoriyalar bir-birini toʻldirishi va uygʻunligi; b) matn yaxlitligiga erishishda har bir kategoriya roli
  5. Matn tahlilida kategoriyalarning qoʻllanilishi: a) amaliy tahlil: badiiy yoki publitsistik matn asosida; b) har bir kategoriya boʻyicha tahlil qilish
 2

6

7 Badiiy matn va uning asosiy xususiyatlari. 
  1. Badiiy matn tushunchasi
  2. Badiiy matnning tuzilishi
  3. Badiiy matnning asosiy xususiyatlari
  4. Badiiy matnning funksiyalari
  5. Badiiy matnning janrga xos xususiyatlar
  6. Badiiy matnni tahlil qilish mezonlari
 2

7

8 Badiiy matn va uning asosiy kategoriyalari. 
  1. Matn kategoriyalari haqida umumiy maʼlumot
  2. Badiiy matnning asosiy kategoriyalari
  3. Badiiy matn kategoriyalarining oʻzaro bogʻliqligi
 2

8

9 Badiiy matnni lingvopoetik tahlil qilish. 
  1. Kirish: Lingvopoetika tushunchasi: til va badiiyat oʻzaro bogʻliqligi. Badiiy matn – estetik va lingvistik birlik sifatida. Badiiy matnni tahlil qilishdagi lingvopoetik yondashuvning ahamiyati
  2. Badiiy matnning lingvopoetik xususiyatlari: Badiiy til va uning funksional uslubi. Estetik yuklangan til vositalari. Poetika va stilistika chegarasi
  3. Lingvopoetik tahlilning asosiy yoʻnalishlari: 1. Fonetik (ohang, tovush va ritm) tahlil. Aliteratsiya, assonans, tovushlar uygʻunligi. Sheʼriy ritm, ohang va muvozanat. 2. Leksik-semantik tahlil. Metafora, metonimiya, epitet, personifikatsiya va boshqa badiiy vositalar. Soʻz tanlovi va uning poetik maʼnosi. 3. Sintaktik tahlil. Sintaktik qurilmalar, inʼikoslar, parallelizm. Gap tuzilmalari va ularning estetik vazifasi. 4. Pragmatik va kontekstual tahlil. Muallifning uslubi va niyati. Matn va uning tarixiy-madaniy konteksti
  4. Matndagi obrazlar tizimi: Lirika, epik yoki dramatik janrlarga xos obrazlar. Qahramon tili va uni ochib beruvchi lingvistik vositalar. Obrazlarning badiiy funksiyasi va ularning til orqali ifodalanishi
  5. Matn strukturasining poetik tahlili: Kompozitsion tuzilma: ekspozitsiya, voqealar rivoji, kulminatsiya, yechim. Syujet va fabula oʻzaro munosabati. Matnning estetik yaxlitligi
  6. Lingvopoetik tahlilda oʻquvchining roli: Reseptiv (qabul qiluvchi) estetik yondashuv. Matnni anglashda oʻquvchi tajribasi va kontekstning roli
 2

9

10 Badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari. 
  1. Kirish: Badiiy matn va uning til darajalari. Fonetika va fonologiyaning badiiy matndagi oʻrni. Tovush vositalarining estetik va ekspressiv funksiyasi
  2. Fonetik vositalarning badiiy matndagi roli: Tovushlarning estetik vazifasi. Ohang, urgʻu, intonatsiya orqali maʼno va kayfiyat yaratish. Sheʼriy nutqda tovush uygʻunligi
  3. Badiiy matndagi asosiy fonetik usullar: 1. Aliteratsiya. Bir xil undosh tovushlarning takrorlanishi. Kayfiyat va obrazga taʼsiri. 2. Assonans. Bir xil unli tovushlarning takrorlanishi. Musiqa va ritm yaratishdagi roli. 3. Onomatopoeiya (tovushni taqlid qilish) Tabiat tovushlarini ifodalovchi soʻzlar. Jonlilik va obrazlilik yaratish. 4. Fonologik xususiyatlar: Fonema va uning badiiy matndagi funksiyasi. Fonologik oppozitsiyalar orqali semantik ifoda. Fonologik usullar bilan estetik taʼsir kuchaytirish. 5. Ritm va intonatsiyaning poetik funksiyasi: Sheʼriyatda ohangdorlik va urgʻu tizimi. Intonatsiya vositasida emotsional taʼsir. Tovush va kayfiyat oʻrtasidagi bogʻliqlik. 6. Badiiy uslubda fonetik vositalarning uygʻunligi: Fonetik vositalar va leksik-semantik darajadagi uygʻunlik. Obraz yaratishda tovushning ifoda vositasi sifatidagi roli. Muallif uslubining fonetik jihatdan namoyon boʻlishi
 2

10

11 Badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari. 
  1. Kirish: Badiiy matn va leksik-semantik tahlilning ahamiyati. Soʻzning badiiy matndagi estetik, emotsional va semantik yuklamasi. Leksik-semantik daraja – matn tilining asosiy qatlamlaridan biri sifatida
  2. Badiiy matnda leksik boylik: Soʻz boyligi va sinonimlarning roli. Soʻz tanlashdagi muallif individualligi. Milliy-madaniy leksika va uning badiiy funksiyasi
  3. Leksik vositalarning badiiy matndagi funksiyasi: 1. Emotsional-ekspressiv leksika Kayfiyat va hissiyot ifodasida ishlatilishi. Obrazli leksika. Tasviriylik va poetiklik vositasi sifatida. Arxaizmlar, dialektizmlar, soʻz oʻyinlari. 2. Uslubiy rang-baranglikni taʼminlash
  4. Badiiy matndagi semantik qatlamlar. Soʻzning koʻp maʼnoliligi (polisemantikasi). Ramziy va konnotativ maʼnolar. Kontekstda semantikaning kengayishi yoki oʻzgarishi
  5. Badiiy tasvir vositalari va ularning semantik roli: Metafora – maʼnoni koʻchirish orqali yangi obraz yaratish. Epitet – soʻzga emotsional-ekspressiv yuklama berish. Metonimiya va sinekdoxa – qisqa ifoda bilan chuqur mazmun yaratish. Ironiya, litota, hiperbola – baholovchanlik va kinoya vositasi sifatida
  6. Leksik-semantik uslublar va muallif uslubi: Muallif uslubini ochib berishda leksik vositalarning oʻrni. Leksik tanlov orqali ideya va gʻoyaning ifodalanishi. Leksik-semantik struktura va kompozitsion qurilish oʻrtasidagi bogʻliqlik
 2

11

12 Badiiy matnning morfologik xususiyatlari. 
  1. Kirish: Morfologiya va badiiy matn oʻrtasidagi bogʻliqlik. Badiiy uslubda morfologik shakllarning roli. Morfologik vositalar – badiiy ifodaning qurilish asosi sifatida
  2. Badiiy matnda otlarning qoʻllanilishi: Otlarning aniqlovchi, obraz yaratishdagi roli. Abstrakt va konkret otlarning uslubiy qiymati. Sinonimik otlar va ularning estetik yuklamasi
  3. Sifatlar va ularning badiiy funksiyasi: Epitetlar yaratishda sifatlarning roli. Rang, holat, xarakter ifodalovchi sifatlar. Emotsional va baholovchi sifatlar orqali obraz kuchaytirish
  4. Feʼl va uning uslubiy imkoniyatlari: Harakatni tasvirlashda feʼlning markaziy oʻrni. Feʼl zamonlari va modal shakllarining semantik yuklamasi. Feʼl vositasida ruhiy holat, ichki kechinmalarni ifodalash
  5. Ravishlar va ularning badiiy ifodadagi oʻrni: Harakat tarzini, ohangini, tezligini aniqlashda qoʻllanishi. Ravishlar orqali muallif nuqtayi nazarining ifodalanishi. Emotsional-ekspressiv yuklama beruvchi ravishlar
  6. Olmoshlar va ularning stilistik vazifasi: Qahramon, muallif va oʻquvchi orasidagi masofani belgilovchi vosita. Shaxs olmoshlari orqali ichki monolog va lirik “men” ni ifodalash. Badiiy matnda aniqlik va noaniqlik yaratishdagi roli
  7. Son, bogʻlovchi, yuklama, modal soʻzlar: Sanash, koʻplik, miqdor orqali ifodaning aniqligi. Uslubiy niuanslar yaratishda modal birliklar. Bogʻlovchilar orqali matn izchilligi va mantiqiy bogʻlanish
  8. Morfologik shakllarning emotsional-ekspressiv imkoniyatlari: Zamon, shaxs, nisbat shakllarining estetik ishlatilishi. Morfologik variantlar orqali uslubiy maqsadlarga erishish. Muallif uslubini ochishda morfologik vositalarning roli
 2

12

13 Badiiy matnning sintaktik xususiyatlari. 
  1. Kirish: Sintaksis va badiiy matn oʻrtasidagi bogʻliqlik. Badiiy tilda gap tuzilishining estetik va ifodaviy ahamiyati. Sintaktik darajadagi vositalarning lingvopoetik roli
  2. Badiiy matnda gap tuzilishining oʻziga xosligi: Oddiy va murakkab gaplarning uslubiy yuklamasi. Toʻliq va toʻliqsiz gaplarning badiiy qoʻllanilishi. Ellipsis (gap qisqartmasi) vositasida ifoda kuchaytirilishi
  3. Sintaktik qurilmalar va ularning badiiy funksiyasi: Parallelizm: Tantanavorlik, taʼsirchanlik yaratish. Inversiya (soʻz tartibining oʻzgarishi): Emotsional urgʻu berish. Gradatsiya (kuchayish yoki kamayish ketma-ketligi): Dinamika va kuchli ifoda yaratish. Ritorik soʻroq va murojaatlar: Ichki monolog va hissiy taʼsir kuchini oshirish
  4. Sintaktik uslublar va muallif nutqi: Muallif uslubining gap qurilishi orqali namoyon boʻlishi. Lirik, dramatik, epik matnlarda sintaktik ifodaning farqlari. Sintaktik vositalar orqali qahramon ruhiy holatini berish
  5. Dialog va monologlar sintaksisi: Qahramon nutqida gap tuzilishining tabiiyligi. Ichki monolog va ichki soʻzlovchi tili. Sintaksis orqali obraz yaratish
  6. Sintaktik vositalarning emotsional-ekspressiv funksiyasi: Qisqa gaplar, pauzalar, takrorlar orqali dramatizm kuchayishi. Sintaktik vositalar orqali kayfiyat, ohang, ritm berish. Uslubiy sintaktik figuralar (anafora, epifora, antiteza)
  7. Sintaksis va matn yaxlitligi: Gaplar orasidagi izchillik va bogʻliqlik. Sintaktik qurilmalar orqali matn kompozitsiyasi. Sintaksisning matn yaxlitligidagi roli
 2

13

14 Badiiy matn va uni shakllantiruvchi vositalar. 
  1. Kirish: Badiiy matn tushunchasi. Badiiy matnning asosiy xususiyatlari: estetiklik, obrazlilik, emotsionallik. Matnni badiiylashtirish vositalarining zarurati
  2. Badiiy matnning tarkibiy tuzilmasi: Mazmuniy (semantik) qatlam. Kompozitsion tuzilma (syujet, kompozitsiya qismlari). Formal (grammatik, stilistik) qatlam
  3. Badiiy matnni shakllantiruvchi asosiy vositalar: 1. Leksik vositalar. Obrazli soʻzlar, sinonimlar, antonimlar. Emotsional-ekspressiv leksika. Arxaizmlar, poetizmlar, xalqona soʻzlar. 2. Morfologik vositalar: Soʻz shakllari, zamonlar, shaxs ifodalari. Modal shakllar orqali baho va munosabat bildiruvchi birliklar. 3. Sintaktik vositalar: Gap qurilishi: oddiy, murakkab, toʻliqsiz gaplar. Sintaktik figuralar: anafora, epifora, inversiya, ritorik soʻroq va h. k. 4. Stilistik va tasviriy vositalar:
  4. Poetik (badiiy) tilning oʻziga xosligi: Tovush, ritm, ohang (fonetik vositalar). Tashqi shakl (sheʼriy vazn, qofiya) va ichki shakl uygʻunligi. Muallif uslubi va individual badiiy til
  5. Kompozitsion vositalar: Ekspozitsiya, tugun, kulminatsiya, yechim. Syujetning tuzilishidagi badiiy vositalar roli. Vaqt va makonning badiiy ifodasi
  6. Obraz yaratish vositalari: Til vositalari orqali obrazni ifodalash. Ichki nutq, portret, psixologik tavsif, tafsilotlar. Qahramon nutqi va uslubiy individualizatsiya
 2

14

15 Intertekstuallik kategoriyasi. 
  1. Kirish: “Intertekstualik” tushunchasining kelib chiqishi. Intertekstualikning zamonaviy tilshunoslik va matnshunoslikdagi oʻrni. Bu kategoriya nima sababli muhim: matnlararo aloqaning mohiyati
  2. Intertekstualikning nazariy asoslari: M. Baxhtin, Yu. Kristeva, R. Bart, G. Genett kabi olimlar qarashlari. Matn — yopiq emas, balki boshqa matnlar bilan bogʻliq tizim sifatida. Matnning “ochiqligi” va koʻp qatlamliligi
  3. Intertekstualikning asosiy turlari: 1. Iqtibos (sitata). Aniq matndan parcha keltirish. 2. Alluziya. Boshqa matnga ishora (bilvosita). 3. Parodiya. Matnga hazil yoki kinoya bilan murojaat. 4. Reministsensiya. Ong osti xotira orqali boshqa matnni eslatish
  4. Intertekstual aloqalar vositalari: Leksik vositalar (ism, toponim, ibora, frazeologizm). Stilistik mosliklar (uslub, sintaksis, nutq ohangi). Madaniy, diniy va adabiy kontekstlar orqali yuzaga keladigan bogʻliqlik
  5. Intertekstualik va badiiy matn: Badiiy asar ichidagi yashirin va ochiq intertekstual unsurlar. Oʻquvchining madaniy-bilimiy tajribasi intertekstual bogʻliqlikni anglashda. Intertekstualik orqali yangi mazmun va talqin paydo boʻlishi
  6. Intertekstualikning funksional roli: Madaniy konnotatsiya yaratish. Muallif pozitsiyasini kuchaytirish. Qahramon yoki voqeani boshqa badiiy/falsafiy qatlamlarga bogʻlash. Oʻquvchini ijodiy talqinga jalb qilish
 2

15

16 Matn lingvistikasi va kommunikativ tilshunoslik. 
  1. Kirish. Matn lingvistikasi va kommunikativ tilshunoslik haqida umumiy tushuncha Matn-aloqa vositasi va kommunikativ birlik sifatida
  2. Matn lingvistikasi: asosiy tushunchalar. Matn tushunchasi, uning tarkibiy qismlari. Matnning strukturasi: kirish, asosiy qism, yakun. Matnning mantiqiy, semantik va grammatika asoslari
  3. Kommunikativ tilshunoslik: mazmun va maqsad. Kommunikatsiya va til — oʻzaro munosabatda. Tilning asosiy kommunikativ funksiyalari. Komponentlar: joʻnatuvchi, qabul qiluvchi, kanal, xabar, kontekst
  4. Matn va kommunikatsiya oʻrtasidagi bogʻliqlik. Matnning kommunikativ holatga bogʻliqligi. Nutqiy faoliyat natijasi sifatida matn. Matn kontekstual va pragmatik jihatdan oʻrganilishi
  5. Matnning kommunikativ xususiyatlari. Maqsadlilik. Adresant va adresat munosabati. Axborot yetkazish darajasi (aniqlik, mantiqiylik, izchillik). Kommunikativ strategiya va taktika
  6. Matnning pragmatik va diskursiv tahlili. Muallif niyati va qabul qiluvchi talqini. Matndagi illokutsiya va perlokutsiya vositalari. Diskurs va matn farqlari
  7. Matnning muloqotdagi funksiyalari. Axborot uzatish. Taʼsir oʻtkazish. Baholash, ifoda, fikr bildirish. Shaxslararo munosabatni shakllantirish
 2

16

17 Matnning kommunikativ mohiyati. 
  1. Kirish: Matn tushunchasining umumiy tavsifi. Matn va kommunikatsiya oʻrtasidagi bogʻliqlik. Matnni kommunikativ birlik sifatida oʻrganishning dolzarbligi
  2. Matnning kommunikativ tabiati: Matn – til vositalari orqali amalga oshadigan muloqot shakli. Matnning axborot, ifoda va taʼsir funksiyalari. Nutqiy faoliyat mahsuli sifatida matn
  3. Kommunikativ jarayon va matn: Kommunikatsiya komponentlari: adresant (joʻnatuvchi), adresat (qabul qiluvchi), xabar, kontekst. Matnning joʻnatuvchi niyatiga bogʻliqligi. Matnning qabul qilinishi va talqin qilinishi
  4. Matnning kommunikativ xususiyatlari: Maqsadlilik. Adresatlilik (kimga qaratilgani). Axborot uzatish aniqligi. Matnning mantiqiyligi va izchilligi. Kontekstual va pragmatik moslik
  5. Matnning pragmatik jihatlari: Illokutsiya va perlokutsiya: matn orqali niyat va taʼsir. Matn va nutq aktlari oʻrtasidagi bogʻliqlik. Matn orqali baholash, ragʻbatlantirish, buyruq, soʻrov ifodasi
  6. Matnning funksional-stilistik jihatlari: Turli uslubdagi matnlarning kommunikativ farqlari. Rasmiy, ilmiy, badiiy, publitsistik matnlarda aloqa shakli. Uslub va vaziyatga mos matn qurilishi
  7. Matnning kommunikativ strategiyalari: Axborot beruvchi, taʼsir koʻrsatuvchi, muloqotga undovchi strategiyalar. Kompozitsion qurilish va strategik boʻlimlar: kirish, asosiy qism, yakun. Qisqa va loʻnda ifodalash, muloqotga ochiqlik
 2

17

18 Matn lingvistikasi lingvopragmatik jihatlari. Matn pragmatikasi. 
  1. Kirish: Matn lingvistikasi va lingvopragmatika tushunchalari. Lingvopragmatik yondashuvning matn tahlilidagi oʻrni. Matnni lingvopragmatik jihatdan oʻrganishning dolzarbligi
  2. Lingvopragmatika va uning asosiy tushunchalari: Pragmatika — tilning kontekstda qoʻllanilishi. Nutq aktlari, illokutsiya, perlokutsiya, lokutsiya. Kontekst va uning lingvistik tahlildagi roli
  3. Matn va uning kommunikativ vazifasi: Matnning asosiy maqsadi va uning amalga oshirilishi. Matnni yaratishda muallifning niyati va oʻquvchi talqini. Matnda til vositalarining pragmatik funktsiyalari
  4. Lingvopragmatik vositalar va matn: Nutq aktlari (soʻrov, buyruq, taklif, va boshqalar). Illokutsion va perlokutsion taʼsirlar. Modal soʻzlar, baholash ifodalari, pragmatik markerlar
  5. Matnda yuzaga keladigan pragmatik tushunmovchiliklar: Ambiguitet (ikki yoki koʻp maʼnolilik). Implisitlik (shartli maʼno). Kontekstga bogʻliq notoʻgʻri talqinlar
  6. Pragmatik analiz metodlari: Matn kontekstini aniqlash. Nutq aktlarini aniqlash va klassifikatsiya qilish. Pragmatik markerlarni tahlil qilish
 2

18

19 Matnning kommunikativ-pragmatik mazmuni. 
  1. Kirish: Matn tushunchasi va uning kommunikativ mohiyati. Kommunikativ va pragmatik yondashuvlar: umumiy tavsif. Matn – aloqa, axborot uzatish va taʼsir vositasi sifatida
  2. Matnning kommunikativ mazmuni: Matn orqali uzatiladigan axborot. Matnning adresant (joʻnatuvchi) va adresat (qabul qiluvchi) nuqtai nazaridan tahlili. Axborotning aniq, mantiqli va izchil uzatilishi
  3. Matnning pragmatik mazmuni: Muallifning niyati va maqsadi (illokutsion kuch). Matn orqali taʼsir oʻtkazish (perlokutsion natija). Baholovchanlik, emotsionallik, konnotatsiyalar
  4. Kommunikativ-pragmatik birliklar: Modal birliklar (ehtimollik, ishonch, baho bildiruvchi soʻzlar). Nutq aktlari (buyruq, taklif, soʻrov, rad etish, iltimos va h. k. ). Pragmatik markerlar (jumladan: “iltimos”, “nahotki”, “albatta”, “axir” kabi soʻzlar)
  5. Kontekst va situatsiya: Matnning maʼnosi situatsiyaga bogʻliqligi. Kontekstda yuzaga keladigan pragmatik maʼnolar. Qabul qiluvchining bilim doirasi va madaniy zaminining roli
  6. Matnda pragmatik strategiyalar: Axborot beruvchi strategiya. Ishontiruvchi va baholovchi strategiya. Emotsional taʼsir koʻrsatish usullari
  7. Kommunikativ-pragmatik xatoliklar: Notoʻgʻri talqin (kommunikativ uzilishlar). Noaniq, ikki maʼnoli iboralar va ularning
 2

19

20 Matn lingvistikasining kognitiv aspekti. 
  1. Kirish: Matn lingvistikasining umumiy tavsifi. Kognitiv lingvistikaning predmeti va maqsadi. Matn va tafakkur oʻzaro bogʻliqligi
  2. Kognitiv lingvistika va matn lingvistikasi: umumiy nuqtalar: Til va tafakkur munosabati. Kognitiv yondashuvda matn tushunchasi. Matnning bilim tuzilmalari bilan bogʻliqligi (freym, ragma, ssenariy)
  3. Matn strukturasi va kognitiv jarayonlar: Matnni qabul qilish va qayta ishlash jarayoni. Axborotni kognitiv qayta ishlash. Matnda implikatsiya, inferensiya va kontekstning oʻrni
  4. Matn tuzilishining kognitiv modellari: Kognitiv semema va konseptual struktura. Metafora va kontseptualizatsiya (Lakoff va boshqalar). Diskursdagi konseptual metaforalar va ramziy vositalar
  5. Matn tipologiyasi va tafakkur uslublari: Narrativ (hikoya), deskriptiv (taʼrif), argumentativ matnlar. Har bir matn turining kognitiv xususiyatlari
  6. Kognitiv yondashuvda matnning pragmatik va kommunikativ jihatlari: Nutq holatlari va matn tuzilmasi. Kommunikativ niyat va maʼno yaratish jarayoni
 2

20

21 Matnning kognitiv-diskursiv tavsifiy xususiyatlari. 
  1. Kirish: Matn, kognitsiya va diskurs tushunchalarining qisqacha tavsifi. Matnni oʻrganishda kognitiv va diskursiv yondashuvlarning ahamiyati. Mavzuning dolzarbligi
  2. Kognitiv yondashuvda matn tushunchasi: Inson tafakkuri va til: oʻzaro bogʻliqlik. Matnning kognitiv model sifatida talqin qilinishi. Konseptlar, freymlar va skriptlar orqali matnni idrok etish
  3. Diskurs va matn: oʻzaro munosabat: Diskurs tushunchasi: lingvistik va ijtimoiy aspektlar. Matn va diskursning chegaralari. Diskurs kontekstida matnning shakllanishi
  4. Matnning kognitiv-diskursiv xususiyatlari: Maʼno yaratish jarayoni: kognitiv va diskursiv omillar. Matndagi implicatura va inferensiya. Kontekst va intertekstual aloqalar. Matn koherensiyasi va kohesiyasi kognitiv nuqtai nazardan
  5. Matnda konseptual tuzilmalar: Kontseptlar va metaforalarning roli. Konseptual integratsiya (blending) va matn mazmuni. Matnda til birliklari orqali konseptual maʼlumot uzatish
  6. Matn pragmatikasi va diskurs strategiyalari: Gapiruvchining niyati va auditoriyaga taʼsir. Diskurs markerlari va kommunikativ strategiyalar. Matnda pozitsiyalash va identitet
 2

21

22 Matn Iingvistikasining lingvomadaniy aspekti. 
  1. Kirish. Lingvomadaniyat tushunchasi va uning lingvistika bilan aloqasi. Matn lingvistikasida lingvomadaniy aspektning oʻrni va ahamiyati. Mavzuning dolzarbligi va maqsadi
  2. Lingvomadaniyat va matn. Madaniyat va tilning oʻzaro bogʻliqligi. Lingvomadaniyat elementlari (anʼana, urf-odat, ijtimoiy normalar). Matnda lingvomadaniy komponentlar ifodasi
  3. Matnda lingvomadaniy kodlar va ularning koʻrsatilishi. Tilning madaniy kodlari: frazeologizm, aforizmlar, maqollar. Madaniyatga xos leksik birliklar va ularning matndagi roli. Madaniyatga oid referentlar va ularning diskursdagi oʻrni
 2

22

23 Matn Iingvistikasining lingvomadaniy aspekti. 
  1. Madaniyat va kommunikativ vaziyat. Madaniy kontekst va uning matnni tushunishga taʼsiri. Madaniyatga xos kommunikativ strategiyalar va ularning matnda aks etishi. Madaniyatga oid notoʻgʻri tushunish va ularning oldini olish usullari
  2. Matnda madaniyatlararo muloqot va uning lingvistik ifodasi. Lingvomadaniy farqlar va ularning matnga taʼsiri. Madaniyatlararo kommunikatsiyada matnning roli. Tarjima va madaniyatlararo kontekstda matnning moslashuvi
  3. Lingvomadaniy aspektning amaliy ahamiyati. Taʼlim jarayonida lingvomadaniyatni oʻrgatishning oʻrni. Madaniyat va til oʻrganishda matn tahlilining ahamiyati. Lingvomadaniy tafovutlarni aniqlash va ularni hisobga olish
 2

23

24 Matn tahlili metodlari. Kontseptual tahlil. 
  1. Kirish: Matn tahlilining ahamiyati va predmeti. Matn tahlili metodlari haqida umumiy tushuncha. Kontseptual tahlilning oʻrni va dolzarbligi
  2. Matn tahlili metodlari: Lingvistik tahlil (morfologik, sintaktik, leksik). Diskurs tahlili. Pragmatik tahlil. Semantik tahlil. Kognitiv tahlil. Lingvomadaniy tahlil. Har bir metodning xususiyatlari va qoʻllanish sohalari
  3. Kontseptual tahlil tushunchasi: Kontsept nima? (konseptsiyalar, kontseptlar). Kontseptual tahlilning maqsadi va vazifalari. Kontseptual tahlilning nazariy asoslari (kognitiv lingvistika nuqtai nazari)
  4. Kontseptual tahlil metodologiyasi: Matndan kontseptlarni aniqlash va tasniflash. Kontseptual ramkalar va freymlar. Matnda konseptual strukturalarni aniqlash usullari. Kontseptlarning lingvistik ifodalari (leksik, frazeologik birliklar)
  5. Kontseptual tahlilning amaliy qoʻllanilishi: Matnning konseptual tahlili boʻyicha misollar. Matn mazmuni va uning kontseptual tuzilmasi. Tarjima va madaniyatlararo tahlilda kontseptual tahlilning oʻrni
  6. Kontseptual tahlil va boshqa tahlil metodlari oʻrtasidagi bogʻliqlik: Kontseptual va diskursiv tahlilning oʻzaro munosabati. Pragmatik va kontseptual tahlilning uygʻunligi. Integrativ yondashuvlar va ularning afzalliklari
 2

24

Jami 48

seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda seminar mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan


laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda laboratoriya mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№ Topshiriqlar mazmuni Pos
1 Diskurs tahlili: asosiy yondashuvlar va uslublar 
  1. Ushbu mustaqil ishda diskurs tushunchasi, diskurs tahlilining asosiy nazariy yondashuvlari (pragmatik, kognitiv, ijtimoiy, tanqidiy diskurs tahlili) va ularning farqli jihatlari yoritiladi. Talaba turli diskurs turlarini misollar asosida tahlil qiladi

1

2 Matnlar tipologiyasi muammolari 
  1. Mazkur mavzuda matnlarni tasniflash masalalari, matn turlarini ajratish mezonlari va ularning ilmiy bahsli jihatlari oʻrganiladi. Talaba turli tipdagi matnlarni qiyosiy tahlil qiladi

2

3 Matn kategoriyalari 
  1. Mustaqil ishda matnning asosiy kategoriyalari (yaxlitlik, bogʻliqlik, informativlik, modallik va boshqalar) tushuntiriladi. Har bir kategoriya real matnlar asosida misollar bilan izohlanadi

3

4 Matn informativligi va modalligi 
  1. Ushbu mavzu matnda axborot berish darajasi va muallif munosabatining ifodalanishini tahlil qilishga qaratilgan. Talaba informativlik turlari va modallik shakllarini aniqlaydi

4

5 Matn muallifining individual dunyo tasviri 
  1. Mazkur mustaqil ishda muallifning shaxsiy dunyoqarashi, qadriyatlari va tajribasi matnda qanday aks etishi tahlil qilinadi. Badiiy va publitsistik matnlar asosida muallif pozitsiyasi aniqlanadi

5

6 Matnning boʻlinishi va kompozitsion boʻlaklari 
  1. Bu mavzu matn tuzilishi, uning qismlarga boʻlinishi va kompozitsion yaxlitligi masalalarini oʻrganishga bagʻishlanadi. Talaba matn strukturasi va mantiqiy izchilligini tahlil qiladi

6

7 Badiiy matnning asosiy xususiyatlari 
  1. Mustaqil ishda badiiy matnga xos boʻlgan obrazlilik, emotsionallik, ekspressivlik va estetiklik kabi belgilar yoritiladi. Nazariy fikrlar badiiy asarlar misolida asoslanadi

7

8 Badiiy matnning stilistik tahlili (chet til adabiyoti asosida) 
  1. Talaba tili oʻrganilayotgan mamlakat adabiyotidan olingan matnni stilistik jihatdan tahlil qiladi. Til vositalarining badiiy va pragmatik funksiyalari aniqlanadi

8

9 Matnda til vositalarining stilistik va pragmatik funksiyalari 
  1. Mazkur mavzuda leksik, grammatik va sintaktik vositalarning matndagi vazifasi oʻrganiladi. Talaba ularning taʼsirchanlik va maʼno yaratishdagi rolini tahlil qiladi

9

10 Badiiy matnni qabul qilish muammolari 
  1. Mustaqil ish badiiy matnni oʻquvchi tomonidan qabul qilish jarayoni va interpretatsiya masalalariga bagʻishlanadi. Turli oʻquvchilar talqinlari qiyosiy tahlil qilinadi

10

11 Matnda axborotni taqsimlashning kognitiv prinsiplari 
  1. Ushbu mavzuda yangi va eski axborotning matnda joylashuvi, tematik-rimatik tuzilish masalalari koʻrib chiqiladi. Kognitiv yondashuv asosida tahlil olib boriladi

11

12 Pragmatik intentsiya tushunchasi va uning turlari 
  1. Mustaqil ishda muallif yoki soʻzlovchining kommunikativ maqsadi va uning turlari oʻrganiladi. Pragmatik intentsiyalar matn misolida aniqlanadi

12

13 Informativlik kategoriyasi va uning turlari 
  1. Mazkur mavzu matndagi axborot miqdori va sifati bilan bogʻliq masalalarni yoritadi. Talaba informativlikning turli darajalarini tahlil qiladi

13

14 Implisitlik kategoriyasi va uning ifodalanishi 
  1. Ushbu mustaqil ish yashirin maʼno, implisit axborot va ularning til vositalari orqali ifodalanishini oʻrganishga qaratilgan. Matnlar asosida misollar tahlil qilinadi

14

15 Implikaturalarning matnda ifodalanishi 
  1. Talaba implikatura tushunchasi va uning nutqiy jarayondagi rolini oʻrganadi. Pragmatik tahlil asosida implikaturalarning turlari aniqlanadi

15

16 Obrazlilik kategoriyasi va uning signallari 
  1. Mazkur mavzu obrazlilikni yuzaga keltiruvchi til birliklari va signallarni aniqlashga bagʻishlanadi. Metafora, ramz va boshqa vositalar tahlil qilinadi

16

17 Obrazlilikning leksik markerlari 
  1. Mustaqil ishda obrazli maʼno hosil qiluvchi leksik birliklar va ularning matndagi vazifasi oʻrganiladi. Leksik markerlar misollar bilan koʻrsatiladi

17

18 Modallik turlari 
  1. Ushbu mavzu epistemik, deontik va emotsional modallik turlarini oʻrganishga qaratilgan. Talaba modallikning matndagi ifodalanishini tahlil qiladi

18

19 Emotivlik kategoriyasi va uning signallari 
  1. Mustaqil ishda emotsional holatlarning til orqali ifodalanishi va emotiv signallar oʻrganiladi. Badiiy matnlar asosida tahlil olib boriladi

19

20 Badiiy detal va uning turlari 
  1. Mazkur mavzuda badiiy detal tushunchasi, uning turlari va matndagi funksiyasi yoritiladi. Detallarning semantik va estetik ahamiyati tahlil qilinadi

20

21 Matn semantikasi va ichki hamda tashqi maʼno 
  1. Talaba matnning ichki (kontekstual) va tashqi (ekstratekstual) maʼnolarini aniqlaydi. Semantik qatlamlar oʻzaro bogʻliqlikda tahlil qilinadi

21

22 Badiiy detallaming matnda ifodalanishi 
  1. Ushbu mustaqil ish matn lingvistikasidagi asosiy nazariy kontseptsiyalarni oʻrganishga bagʻishlanadi. Turli ilmiy qarashlar qiyosiy tahlil qilinadi

22

23 Matn nazariyasida yetakchi kontseptsiyalar 
  1. Mazkur mavzuda matn darajasidagi grammatik munosabatlar va ularning muammoli jihatlari oʻrganiladi. Matn grammatikasi elementlari tahlil qilinadi

23

24 Matn grammatikasining asosiy muammolari 
  1. Talaba matnning semantik va struktural yaxlitligini taʼminlovchi omillarni aniqlaydi. Bogʻlovchi vositalar va izchillik masalalari koʻrib chiqiladi

24

25 Matn yaxlitligi muammosi 
  1. Ushbu mavzu matnda axborot oqimini tashkil etish mexanizmlarini oʻrganishga qaratilgan. Tematik tuzilma tahlil qilinadi

25

26 Matnda yangi va eski axborotning taqsimlanishi va ifodalanishi 
  1. Mustaqil ishda matn stilistikasining nazariy muammolari va amaliy masalalari yoritiladi. Turli uslubdagi matnlar qiyoslanadi

26

27 Matn stilistikasi asosiy muammolari 
  1. Mazkur mavzu matnda bilim, tajriba va konseptual tuzilmalarning aks etishini oʻrganadi. Kognitiv yondashuv asosida tahlil olib boriladi

27

28 Matnda bilim tuzilmalaming ifodalanishi 
  1. Talaba badiiy matnda tovush takrori, ritm va intonatsiyaning estetik vazifasini tahlil qiladi

28

29 Matnda yangi va eski axborotning taqsimlanishi va ifodalanishi 
  1. Ushbu mustaqil ish badiiy leksika, koʻchma maʼno va semantik maydonlarni oʻrganishga qaratilgan

29

30 Matn stilistikasi asosiy muammolari 
  1. Mazkur mavzuda soʻz shakllari va grammatik vositalarning badiiy matndagi roli tahlil qilinadi

30

31 Badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari . 
  1. Talaba gap tuzilishi, sintaktik parallelizm va ekspressiv konstruksiyalarni oʻrganadi

31

32 Badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari 
  1. Ushbu mavzu badiiy matnni yuzaga keltiruvchi barcha til vositalarining oʻzaro uygʻunligini tahlil qilishga qaratilgan

32

33 Badiiy matnning morfologik xususiyatlari 
  1. Ushbu mustaqil ish badiiy matnda qoʻllaniladigan leksik birliklarning maʼno qatlamlarini, koʻchma maʼno, metafora, metonimiya, sinonimiya va antonimiya kabi hodisalarning estetik va semantik vazifalarini oʻrganishga bagʻishlanadi. Talaba badiiy matndan misollar asosida soʻz tanlovi va maʼno boyitish usullarini tahlil qiladi

33

34 Badiiy matnning sintaktik xususiyatlari 
  1. Mazkur mavzu badiiy matnda soʻz turkumlari, grammatik shakllar, zamon, shaxs-son, nisbat va modal shakllarning stilistik vazifalarini aniqlashga qaratilgan. Talaba morfologik vositalarning muallif uslubini shakllantirishdagi rolini tahlil qiladi

34

35 Badiiy matn va uni shakllantiruvchi vositalar 
  1. Ushbu mustaqil ishda badiiy matnda gap tuzilishi, sodda va qoʻshma gaplar, inversiya, takror, parallelizm, ellipsis kabi sintaktik vositalarning ifodaviy va emotsional taʼsiri oʻrganiladi. Talaba sintaktik qurilmalarning matn mazmuni va ritmiga taʼsirini aniqlaydi

35

 
 

Izoh: Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, keys yoki media koʻrinishida topshirishadilar.

7. Foydalanilgan adabiyotlar

7.1. Asosiy adabiyotlar:

  1. Ashurova D. U. Text Linguistics. — Tashkent: Tafakkur qanoti, 2012. – 204 p      
  2. Yoʻldoshev M. Badiiy matn va uning lingvopoetik tahlili asoslari. –Toshkent: Fan, 2007. –151 p      
  3. Muhamedova S., Saparniyozova M. Matn lingvistikasi. – Toshkent, 2011. – 117 p      
  4. Yoʻldoshev M., Muhamedova S., Saparniyazova M. Matn lingvistikasi. – Toshkent: Ishonchli hamkor, 2021. – 224 p      

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar:

  1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-yapreldagi “Oʻzbekiston Respublikasi xalq taʼlimi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-5712-son Farmoni //http: //lex. uz/pages/      
  2. Yuldoshev B., Razhabova K. “Matn tilshunosligi” fani boʻyicha uslubiy foydalanish. – Samarqand: SamDU Nashri, 2012 - 110 b      
  3. Maxmudov N. Matn va til taraqqiyoti // Oʻzbek tili va adabiyoti. –To shkent, 2017. 4-son. – B. 3-13      
  4. Yoʻldoshev M. Badiy matnning lingvopoetika tahlili asoslari. – Toshkent, 2007 yil      

7.3. Axborot manbaalari:

  • https://www.stat.uz      
  • https://www.ima.uz      
  • https://www.academy.uz      
 

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari:

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash, Oraliq imtihon, Yakuniy imtihon.

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi.

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot/media/yozma/viziual koʻranishida himoya qiladi. Guruh aʼzolari (komanda) uyushgan holda pedagog-oʻqituvchi tomonidan berilgan topshiriqni bajarib kelishadi. Guruhga qoʻyilgan umumiy ball, har bir aʼzo-talabaga qoʻyilgan individual ball sifatida qayd etiladi.

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi.

- Davomat. Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtihonlar haftasida belgilangan shaklda olinadi

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№ Nazorat turlari Izoh Ball Oʻtkazilish vaqti
Joriy baholash
1. Workshop Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki 10 2-13 haftalar davomida
2. Mustaqil ish Taqdimot / media / hisobot / dastur shakllarda amalga oshiriladi 10 4-14 haftalar davomida
3. Vazifa / topshiriqlar Taqdimot / hisobot / dastur koʻrinishida rasmiylashtiriladi 10 4-13 haftalar davomida
4. Davomat Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi 15 4-13 haftalar davomida
Jami 45  
Oraliq imtihon
1. test Oraliq nazorat ishigacha oʻtilgan mavzular yuzasidan 20 8-hafta
Jami 20  
Yakuniy imtihon
1. yozma Oʻquv rejadagi mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar boʻyicha 40 Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami 40  
Jami 105  

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho Foiz GPA
A+ 95-100 4.5
A 90-94 4.0
B+ 80-89 3.5
B 70-79 3.0
C+ 65-69 2.5
C 60-64 2.0
F 0-59 0
 

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (fail), akademik qarzdor hisoblanadi.

Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa
  • fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
  • fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa
  • fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa
  • berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa
  • konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa
  • mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa
  • fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa
  • tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
  • fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa
  • fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa
  • fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa
  • fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa
  • fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa

c) qoniqarli (C, C+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa
  • fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa
  • bayon qilish ravon boʻlmasa
  • fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
  • fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa
  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa
  • fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa
  • fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa
  • fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa
  • fanni bilmasa

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar:

Vositov Volijon Abduvaxobovich

Yangi muallif qoʻshish

Elektron pochta: 4496109@mail.ru
Tashkilot va kafedra: Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Ingliz filiologiyasi kafedrasi
Taqrizchilar:

G.Ibragimova - Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Dotsent

M.Abduvaliyev - Andijon davlat chet tillar instituti, Professor

Yangi taqrizchi qoʻshish

Talabalarni erkin qabul qilish kuni: Payshanba, Juma soat 15:00-18:00

 

Sillabus Universitet Kengashining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

 

Sillabus «Ingliz filiologiyasi» kafedrasining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

 
 
 
       

(imzo)

G.Xolbutayev

Akademik ishlar departament boshligʻi

(imzo)

S.Dadabayev

Fakultet dekani

(IT va ijtimoiy-gumanitar)

(imzo)

D.Egamnazarova

Kafedra mudiri

(imzo)

V.Vositov

Fan oʻqituvchisi