JOY
 |
«Tasdiqlayman» Akademik ishlar boʻyicha prorektor I.Mamajanov ________________________ «____»________________ 2025-yil |
Kompyuter lingvistikasi
fani boʻyicha sillabus
1. Umumiy maʼlumotlar
2. Fan maqsadi
magistratura mutaxassisligi talabalarining kelgusi faoliyatlari uchun kompyuter lingvistikasi boʻyicha puxta nazariy asos yaratish; nazariy va amaliy mashgʻulotlar olib borish orqali koʻnikma va malakalarni shakllantirishdan iborat. Ushbu kursda nazariy bilimlarni shakllantirish va oʻz mutaxassisliklari boʻyicha amalda qoʻllashga oid koʻnikmalarni hosil qilishning nazariyasi va amaliyoti bilan bevosita bogʻliq masalalar koʻrib chiqiladi. Ushbu fan metodikasining umumnazariy tomonlarini yoritib borilishi talabalarda “Kompyuter lingvistikasi” faniga taʼlimning xususiy nazariyasi sifatida ilmiy qarashlarini shakllantiradi.
4. Taʼlim natijalari
Fanni oʻzlashtirish davomida talaba:
4.1. Bilimlar jihatidan:
- “Kompyuter lingvistikasi” fanini oʻzlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida magistr:;
- fan orqali fani boʻyicha tinglovchi matematik lingvistika predmeti, vazifalari, matematik lingvistikaning ijtimoiy va tabiiy fanlar orasidagi oʻrni va mohiyati, kompyuter lingvistikasiga doir tadqiqotlar, aksiomatik nazariyaning tilshunoslikka tatbiqi, matematik mantiq elementlari, til oʻrgatish jarayonini avtomatlashtirish; tabiiy tillarni qayta ishlash, tillarning matematik modelini yaratish, avtomatik tahrir haqida bilishi kerak;
- talaba filologiya fanlari orasida “Kompyuter lingvistikasi” fanining tutgan oʻrnini oʻrganishi lozim;
- matematik mantiq asoslarini, matematik mantiq asoslarining tilshunoslikka tatbiqini;
- avtomatik tarjima algoritmini;
- avtomatik tahrir dasturining ishlash tamoyilini;
- tilning matematik modellarini;
- tilning kompyuter uslubini;
- til grammatikasi taʼlimi, bilimlarni baholash dasturlariga oid meʼyoriy va amaliy maʼlumotlarni yigʻishni;
- til grammatikasining formallashadigan qismi uchun model tuzishni bilishi kerak;
- matematik mantiq asoslari, tabiiy tillarning matematik modeli, oʻzbek tilining matematik modeliga doir masalalarni yoritish;
- axborot uslubi, oʻzbek tilining kompyuter uslubi xususiyatlarini farqlash, til grammatikasining maʼlumotlar bazasini yaratish;
- matnni avtomatik tarjima qilish, matnni avtomatik tahrir qilish, matematik lingvistikaga oid tadqiqotlar toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻlish;
- nazariy maʼlumotlarni umumlashtirish, matematik lingvistika fanining istiqboli, dolzarb masalalariga doir fikrlar bildirish va tadqiqot olib kompetensiyalariga ega boʻlishi lozimni bilishi kerak
4.2. Malaka jihatidan:
4.3. Koʻnikma jihatidan:
- “Kompyuter lingvistikasi” fanini oʻqitishda zamonaviy texnik vositalar, oʻqitish metodlari va axborot texnologiyalaridan foydalana olish ;
- “Kompyuter lingvistikasi” fani boʻyicha oʻquvchilarga mehr uygʻota olish ;
- “Kompyuter lingvistikasi” fanini oʻqitishning nazariy asoslari ;
- talaba til materiallaridan foydalana olish koʻnikmalariga ega boʻlishi kerak ;
- olgan nazariy bilimlarini amalda tadbiq etish ;
- turli oʻquv yurtlarida maʼruza va amaliy mashgʻulotlar olib borish malakalariga ega boʻlishi kerak ;
- talabalar kelgusi faoliyatlarida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish koʻnikmaga ega boʻlishi kerak
5. Fan mazmuni
5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni
5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni
seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda seminar mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan
laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda laboratoriya mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan
6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari
Izoh: Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, taqdimot yoki media koʻrinishida topshirishadilar.
7. Foydalanilgan adabiyotlar
7.1. Asosiy adabiyotlar:
7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar:
- Mirziyoev SH. M. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini taʼminlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi” mavzusidagi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bagʻishlangan tantanali marosimdagi maʼruzasi. – T.: “Oʻzbekiston”, 2017
- Mirziyoev SH. M. Tanqidiy tahlil, qatʼiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi boʻlishi kerak. – T.: “Oʻzbekiston”. – 2017
- Mirziyoev SH. M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob halqimiz bilan birga quramiz. – T.: “Oʻzbekiston”, 2017
- Adilova S. Oʻzbek tilini oʻqitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish. - Toshkent, 2006
- А. С. Герд. Прикладное языкознание. Отв. ред. — СПб.: Издательство Петербургского университета, 1996
- Карпов В. А. Язык как система. — Минск: Высшая школа, 1992
- Рождественский Ю. В., Волков А. А., Марчук Ю. Н. Введение в прикладную филологию. — М.: МГУ, 1987
- Шемакин Ю. И. Начало компьютерной лингвистики. — М.: Высшая школа, 1992
- Зубов А. В., Зубова И. И. Основы лингвистической информации. — Минск: МГПИЯ, 1992
- Пиотровский Р. Г. Инженерная лингвистика и теория языка. — Л., 1979
- Nurmonov A., Yoʻldoshev B. Tilshunoslik va tabiiy fanlar. -Toshkent, 2001
- Новое в зарубежной лингвистике. Выпуск XXIV. Компьютерная лингвистика. — М.: Прогресс, 1989
7.3. Axborot manbaalari:
Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova
8. Fanni baholash mezoni va rejasi
8.1. Talabalar bilimini baholash turlari:
Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash, Oraliq imtihon, Yakuniy imtihon.
Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi
- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi.
- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi.
- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi.
- Davomat. Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.
Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi
Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtihonlar haftasida belgilangan shaklda olinadi
8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni
| № | Nazorat turlari | Izoh | Ball | Oʻtkazilish vaqti |
|---|---|---|---|---|
| Joriy baholash | ||||
| 1. | Workshop | Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki | 10 | 2-13 haftalar davomida |
| 2. | Mustaqil ish | Taqdimot / media / yozma / visual shakllarda amalga oshiriladi | 10 | 4-14 haftalar davomida |
| 3. | Vazifa / topshiriqlar | Esse / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi | 5 | 4-13 haftalar davomida |
| 4. | Davomat | Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi | 15 | 4-13 haftalar davomida |
| Jami | 40 | |||
| Oraliq imtihon | ||||
| 1. | test | Oraliq nazorat ishigacha oʻtilgan mavzular yuzasidan | 20 | 8-hafta |
| Jami | 20 | |||
| Yakuniy imtihon | ||||
| 1. | yozma | Oʻquv rejadagi mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar boʻyicha | 40 | Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng |
| Jami | 40 | |||
| Jami | 100 | |||
8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi
| Baho | Foiz | GPA |
|---|---|---|
| A+ | 95-100 | 4.5 |
| A | 90-94 | 4.0 |
| B+ | 80-89 | 3.5 |
| B | 70-79 | 3.0 |
| C+ | 65-69 | 2.5 |
| C | 60-64 | 2.0 |
| F | 0-59 | 0 |
Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (fail), akademik qarzdor hisoblanadi.
Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.
Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa
- fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
- fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa
- fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa
- berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa
- konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa
- mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa
- fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa
- tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa
b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
- fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa
- fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa
- fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa
- fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa
- fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa
c) qoniqarli (C, C+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa
- fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa
- bayon qilish ravon boʻlmasa
- fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
- fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa
- fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa
- fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa
- fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa
- fanni bilmasa
9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar
|
1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi 2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi 3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas 4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi |
5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno 6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi 7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi |
10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot
| Mualliflar: | |
|---|---|
| Elektron pochta: |
ibragimovagulchekhra@gmail.com |
| Tashkilot va kafedra: | Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Ingliz filiologiyasi kafedrasi |
| Taqrizchilar: | |
| Talabalarni erkin qabul qilish kuni: | Chorshanba-Payshanba, soat 15:00 – 16:00, ______ – xona. |
Sillabus Universitet Kengashining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Sillabus «Ingliz filiologiyasi» kafedrasining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.
|
(imzo) G.Xolbutayev Akademik ishlar departament boshligʻi |
(imzo) S.Dadabayev Fakultet dekani (IT va ijtimoiy-gumanitar) |
(imzo) D.Egamnazarova Kafedra mudiri |
(imzo) G.Ibragimova Fan oʻqituvchisi |