JOY

«Tasdiqlayman»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I.Mamajanov
________________________
«____»________________ 2025-yil

 

Iqtisodchilar uchun matematika i

fani boʻyicha sillabus

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja bakalavr Taʼlim yoʻnalishi 60410500-Moliya va moliyaviy texnologiyalar 
Oʻqish davomiyligi (yil) 4 Kursi 1
Semestr 1-semestr
Fan nomi Iqtisodchilar uchun matematika i Fan kodi MAT101
Taʼlim shakli kunduzgi Fan turi majburiy
Fan tili oʻzbek Modulning davomiyligi 15 hafta
Taʼlim tili oʻzbek
Fanga ajratilgan kredit ECTS:    5    Baholash shakli JB: amaliy topshiriqlar
OI: yozma
YI: yozma
Ajratilgan akademik soat hajmi 150 Auditoriya soatlari taqsimoti maʼr amal
60
(aud) 		90
(must)		 30 30

2. Fan maqsadi

talabalarga iqtisodiy va moliyaviy sohalarda qoʻllanuvchi asosiy bilimlarni berish, ularni qoʻllash va xulosalar olish koʻnikmalari boʻyicha bilim olish imkonini beradi. Ushbu kurs davomida talabalar uchun matematika fanining amaliy asoslarini sonli ketma-ketliklarning iqtisodiyotda qoʻllanishi, funksiya va grafiklarning iqtisodiyotga tadbigʻi, hosila yordamida yechiladigan iqtisodiy masalalar, talab va taklif egiluvchanligi, daromad, xarajat va foyda funktsiyalarining oʻzgarish surʼati, marjinal miqdorlar, xarajatlarni minimallashtirish va foydani maksimallashtirishga doir masalalar, integral hisobning iqtisodiyotga tadbigʻini oʻrgatish maqsad qilingan. Iqtisodiy va moliyaviy jarayonlarda uchraydigan muammoni formal ravishda ifodalash va samarali yechimlar topish, matematik fikrlash koʻnikmalarini rivojlantiradi.

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi

4. Taʼlim natijalari

Fanni oʻzlashtirish davomida talaba:

4.1. Bilimlar jihatidan:

  • elementar matematika kursidan bilimlar yetarli boʻlishi kerak;
  • iqtisodiyot nazariyasi fanidan boshlangʻich tushunchalarga ega boʻlishi kerak;
  • kompyuter boʻyicha boshlangʻich bilimlarga ega boʻlishi kerakni bilishi kerak

4.2. Malaka jihatidan:

4.3. Koʻnikma jihatidan:

  • oʻrgangan matematik formulalarni iqtisodiyotga tadbiq qilishi ;
  • matematik formulalarni amaliyotda qoʻllay olishi koʻnikmaga ega boʻlishi kerak

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va reja soatlar hajmi Pos
1 Haqiqiy sonlar 
  1. Toʻplam
  2. Sonli toʻplamlar
  3. Eyler-Venn diagrammasi
  4. Sonlar va ularning iqtisodiyotda qoʻllanilishi
 2

1

2 Matematik mantiq elementlari va formulalari 
  1. Formulalar
  2. Teng kuchli formulalar
  3. Aynan chin, aynan yolgʻon va bajariluvchi formulalar
  4. Asosiy teng kuchliliklar
 2

2

3 Sonli ketma-ketliklar 
  1. Sonli ketma-ketlik tushunchasi
  2. Sonli ketma-ketliklarning berilish usullari
  3. Arifmetik va geometrik progressiyalar
 2

3

4 Progressiyalar 
  1. Arifmetik progressiya
  2. Geometrik progressiya
 2

4

5 Sonli ketma-ketliklarning iqtisodiyotda qoʻllanishi 
  1. Bank krediti va foizi
  2. Oddiy foizlar usuli bilan foiz toʻlovini hisoblash
  3. Qarz amortizatsiyasi
  4. Kredit foizini hisoblashda murakkab foizlar usuli
  5. Jamgʻarmaning yigʻma miqdori va yigʻma koeffitsienti
 2

5

6 Funksiya va uning grafigi 
  1. Funksiya tushunchasi
  2. Funksiyaning aniqlanish sohasi
  3. Funksiya nollari
 2

6

7 Elementar funksiyalar va ularning grafiklari 
  1. Chiziqli funksiya va uning grafigi
  2. Kvadratik funksiya va uning grafigi
  3. Funksiya limiti
 2

7

8 Funksiya va grafiklarning iqtisodiyotga tadbigʻi 
  1. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan xarajatlar. Umumiy xarajat funksiyasi
  2. Yalpi daromad va foyda funksiyalari
  3. Ishlab chiqarish funksiyalari
  4. Talab va taklif funksiyasi. Bozor (muvozanat) narxini toppish
  5. Yalpi talab va taklif. Makroiqtisodiy muvozanat
 2

8

9 Hosila va uni hisoblash usullari 
  1. Bir oʻzgaruvchili funksiya hosilalari
  2. Hosilani hisoblash qoidalari
  3. Elementar funksiyalar hosilalari jadvali
  4. Funksiyani ekstremumga tekshirish
 2

9

10 Koʻp oʻzgaruvchili funksiyalar 
  1. Ikki oʻzgaruvchili funksiya tushunchasi
  2. Ikki oʻzgaruvchili funksiyaning hususiy hosilalari tushunchasi
  3. Ikki oʻzgaruvchili funksiyani ekstremumga tekshirish
  4. Shartli ekstremum
 2

10

11 Hosila yordamida yechiladigan iqtisodiy masalalar 
  1. Talab va taklif egiluvchanligi
  2. Daromad, xarajat va foyda funktsiyalarining oʻzgarish surʼati
  3. Marjinal miqdorlar
  4. Xarajatlarni minimallashtirish va foydani maksimallashtirishga doir masalalar
 2

11

12 Integral hisobning asosiy qoidalari 
  1. Boshlangʻich funksiya
  2. Aniqmas integral tushunchasi
  3. Asosiy integrallar jadvali
  4. Aniqmas integralning xossalari
 2

12

13 Integrallashning asosiy usullari 
  1. Bevosita integrallash usuli
  2. Oʻzgaruvchini almashtirish usuli
  3. Boʻlaklab integrallash usuli
  4. Ratsional funksiyalarni integrallash
  5. Trigonometrik funksiyalarni integrallash
 2

13

14 Aniq integral 
  1. Aniq integral tushunchasi
  2. Aniq integralning xossalari
  3. Aniq integralni hisoblash
 2

14

15 Integral hisobning iqtisodiyotga tadbigʻi 
  1. Nyuton-Leybnits formulasi
  2. Isteʼmolchining va taʼminotchining ortiqcha foydasi
  3. Marjinal daromad, xarajat va foyda funksiyasiga koʻra yalpi daromad, umumiy xarajat va yalpi foyda funksiyalarini topish
 2

15

Jami 30

5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni

№ Mavzu va reja soatlar hajmi Pos
1 Haqiqiy sonlar 
  1. Toʻplam
  2. Sonli toʻplamlar
  3. Eyler-Venn diagrammasi
  4. Sonlar va ularning iqtisodiyotda qoʻllanilishi
 2

1

2 Matematik mantiq elementlari va formulalari 
  1. Formulalar
  2. Teng kuchli formulalar
  3. Aynan chin, aynan yolgʻon va bajariluvchi formulalar
  4. Asosiy teng kuchliliklar
 2

2

3 Sonli ketma-ketliklar 
  1. Sonli ketma-ketlik tushunchasi
  2. Sonli ketma-ketliklarning berilish usullari
  3. Arifmetik va geometrik progressiyalar
 2

3

4 Progressiyalar 
  1. Arifmetik progressiya
  2. Geometrik progressiya
 2

4

5 Sonli ketma-ketliklarning iqtisodiyotda qoʻllanishi 
  1. Bank krediti va foizi
  2. Oddiy foizlar usuli bilan foiz toʻlovini hisoblash
  3. Qarz amortizatsiyasi
  4. Kredit foizini hisoblashda murakkab foizlar usuli
  5. Jamgʻarmaning yigʻma miqdori va yigʻma koeffitsienti
 2

5

6 Funksiya va uning grafigi 
  1. Funksiya tushunchasi
  2. Funksiyaning aniqlanish sohasi
  3. Funksiya nollari
 2

6

7 Elementar funksiyalar va ularning grafiklari 
  1. Chiziqli funksiya va uning grafigi
  2. Kvadratik funksiya va uning grafigi
  3. Funksiya limiti
 2

7

8 Funksiya va grafiklarning iqtisodiyotga tadbigʻi 
  1. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan xarajatlar. Umumiy xarajat funksiyasi
  2. Yalpi daromad va foyda funksiyalari
  3. Ishlab chiqarish funksiyalari
  4. Talab va taklif funksiyasi. Bozor (muvozanat) narxini toppish
  5. Yalpi talab va taklif. Makroiqtisodiy muvozanat
 2

8

9 Hosila va uni hisoblash usullari 
  1. Bir oʻzgaruvchili funksiya hosilalari
  2. Hosilani hisoblash qoidalari
  3. Elementar funksiyalar hosilalari jadvali
  4. Funksiyani ekstremumga tekshirish
 2

9

10 Koʻp oʻzgaruvchili funksiyalar 
  1. Ikki oʻzgaruvchili funksiya tushunchasi
  2. Ikki oʻzgaruvchili funksiyaning hususiy hosilalari tushunchasi
  3. Ikki oʻzgaruvchili funksiyani ekstremumga tekshirish
  4. Shartli ekstremum
 2

10

11 Hosila yordamida yechiladigan iqtisodiy masalalar 
  1. Talab va taklif egiluvchanligi
  2. Daromad, xarajat va foyda funktsiyalarining oʻzgarish surʼati
  3. Marjinal miqdorlar
  4. Xarajatlarni minimallashtirish va foydani maksimallashtirishga doir masalalar
 2

11

12 Integral hisobning asosiy qoidalari 
  1. Boshlangʻich funksiya
  2. Aniqmas integral tushunchasi
  3. Asosiy integrallar jadvali
  4. Aniqmas integralning xossalari
 2

12

13 Integrallashning asosiy usullari 
  1. Bevosita integrallash usuli
  2. Oʻzgaruvchini almashtirish usuli
  3. Boʻlaklab integrallash usuli
  4. Ratsional funksiyalarni integrallash
  5. Trigonometrik funksiyalarni integrallash
 2

13

14 Aniq integral 
  1. Aniq integral tushunchasi
  2. Aniq integralning xossalari
  3. Aniq integralni hisoblash
 2

14

15 Integral hisobning iqtisodiyotga tadbigʻi 
  1. Nyuton-Leybnits formulasi
  2. Isteʼmolchining va taʼminotchining ortiqcha foydasi
  3. Marjinal daromad, xarajat va foyda funksiyasiga koʻra yalpi daromad, umumiy xarajat va yalpi foyda funksiyalarini topish
 2

15

Jami 30

seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda seminar mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan


laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda laboratoriya mashgʻulotlarini oʻtish nazarda tutilmagan

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№ Topshiriqlar mazmuni Pos
1 Kredit foizini hisoblashda murakkab foizlar usuli. 

1

2 Funksiyaning aniqlanish sohasi. 

2

3 Kvadratik funksiya va uning grafigi. 

3

4 Hosilani hisoblash qoidalari. 

4

5 Ikki oʻzgaruvchili funksiyaga doir misollar. 

5

6 Ikki oʻzgaruvchili funksiyaning xususiy hosilalariga doir misollar. 

6

7 Aniqmas integralga doir misollar. 

7

8 Boʻlaklab integrallashga doir misollar. 

8

9 Integral hisobning iqtisodiyotga tadbigʻi 

9

10 Sonli toʻplamlar ustida amallar. 

10

11 Eyler-Venn diagrammasiga doir misollar. 

11

12 Sonli ketma-ketliklarga doir misollar. 

12

13 Arifmetik progressiyalarga doir misollar. 

13

14 Geometrik progressiyalarga doir misollar. 

14

15 Bank krediti va foiziga doir masalalar. 

15

16 Oddiy foizlar usuli bilan foiz toʻlovini hisoblash. 

16

 
 

Izoh: Mustaqil koʻrsatmalar uchun: Talaba berilgan vazifalarni yozma ravishda bajarib kelinadi. Savol-javob asosida oʻzlashtirganiga bogʻliq ravishda baholanadi.

7. Foydalanilgan adabiyotlar

7.1. Asosiy adabiyotlar:

  1. Saipnazarov Sh. A., Salimov D. T., Subhonov M. R., Iqisodchilar uchun matematika. -T.: “Iqtisodiyot” nashiryoti, –2022, 328-bet      
  2. Xashimov A. R., Xujaniyozova G. S., Iqtisodchilar uchun matematika. – T.: Iqtisod-moliya, 2019      

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar:

  1. Sharaxmetov Sh., Kurbanov O. T. Iqisodchilar uchun matematika. – T.: “Oʻzbekiston faylasuflar milliy jamiyati. 2017      
  2. Sharaxmetov Sh., Asraqulova D. S., Qurbonov J. J., Iqtisodchilar uchun oliy matematikadan masalalar toʻplami. “Iqtisodiyot”. T.: TDIU. 2012. -246 bet      
  3. Soatov Yo. U. Oliy matematika. 3-jild, –T: Oʻzbekiston, 1996, 640 b      

7.3. Axborot manbaalari:

  • https://www.scribd.com/document/809219658/Iqtisodchilar-Uchun-Matematika-Sh-Saipnazarov-D-salimov-M-subhonov-O-Zbekiston-Respublikasi-Oliy-Va-%D0%BE-Rta-Maxsus-Ta-Lim-Vazirligi-%D0%A2-TDIU-202      
  • https://unilibrary.uz/literature/710083      
 

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari:

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash, Oraliq imtihon, Yakuniy imtihon.

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi.

- Mustaqil ish. Talaba berilgan mustaqil taʼlim vazifalarni yozma ravishda bajarib kelinadi. Savol-javob asosida oʻzlashtirganiga bogʻliq ravishda baholanadi.

- Davomat. Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtihonlar haftasida yozma ish shaklda olinadi. Yozma ish savollar modulning oʻquv jarayoni tugaguniga qadar oʻtilgan mavzular va mustaqil taʼlim asosida tuziladi

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№ Nazorat turlari Izoh Ball Oʻtkazilish vaqti
Joriy baholash
1. Workshop Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki 10 2-13 haftalar davomida
2. Mustaqil ish Taqdimot / media / yozma / visual shakllarda amalga oshiriladi 10 2-14 haftalar davomida
3. Davomat Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi 15 1-15 haftalar davomida
Jami 35  
Oraliq imtihon
1. yozma Oraliq nazorat ishigacha oʻtilgan mavzular yuzasidan 20 8-hafta
Jami 20  
Yakuniy imtihon
1. yozma Oʻquv rejadagi mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar boʻyicha 40 Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami 40  
Jami 95  

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho Foiz GPA
A+ 95-100 4.5
A 90-94 4.0
B+ 80-89 3.5
B 70-79 3.0
C+ 65-69 2.5
C 60-64 2.0
F 0-59 0
 

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (fail), akademik qarzdor hisoblanadi.

Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa
  • fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
  • fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa
  • fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa
  • berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa
  • konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa
  • mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa
  • fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa
  • tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa
  • fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa
  • fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa
  • fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa
  • fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa
  • fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa

c) qoniqarli (C, C+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa
  • fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa
  • bayon qilish ravon boʻlmasa
  • fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
  • fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa
  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa
  • fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa
  • fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa
  • fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa
  • fanni bilmasa

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar:

Ablazova Kamola Saxibovna

Yangi muallif qoʻshish

Elektron pochta: k.s.ablazova@gmail.com
Tashkilot va kafedra: Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Fizika va matematika kafedrasi
Taqrizchilar:

S.Ergashov - Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Dotsent

Z.Qodirov - Andijon davlat universiteti, Dotsent

Yangi taqrizchi qoʻshish

Talabalarni erkin qabul qilish kuni: Seshanba, soat 15:00 – 17:00, E bino, 800 – xona.

 

Sillabus Universitet Kengashining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

 

Sillabus «Fizika va matematika» kafedrasining 2025-yil ___ avgustdagi 01-sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

 
 
 
       

(imzo)

G.Xolbutayev

Akademik ishlar departament boshligʻi

(imzo)

B.Kurbonov

Fakultet dekani

(Iqtisodiyot va pedagogika fakulteti)

(imzo)

O.Axmedov

Kafedra mudiri

(imzo)

K.Ablazova

Fan oʻqituvchisi